Vermijdende, afhankelijke en dwangmatige persoonlijkheidsstoornis
Typering
Elk mens is wel eens angstig, maar kenmerkend voor mensen met een vermijdende, afhankelijke of dwangmatige persoonlijkheidsstoornis is dat het gedrag wordt beheerst door angst.
Kenmerken
Kenmerkend voor de vermijdende persoonlijkheidsstoornis is een patroon van sociaal ongemak, angst voor negatieve oordelen en een grote mate van verlegenheid. Iemand met deze stoornis gaat vaak geen relaties aan, tenzij men een garantie krijgt op een kritiekloze acceptatie. Sociale contacten worden vermeden, maar in tegenstelling tot de schizoïde persoonlijkheid wordt dit contact met anderen wel gewenst. De omgang met anderen is in eerste instantie gericht op een vertrouwde groep. Risico's worden vermeden, het nieuwe is immers onveilig. Gezichtsverlies wil iemand met een vermijdende persoonlijkheidsstoornis te allen tijde vermijden. Vier van de genoemde verschijnselen moeten sterk aanwezig zijn, wil men van een vermijdende persoonlijkheidsstoornis kunnen spreken.
De afhankelijke persoonlijkheidsstoornis kenmerkt zich door een patroon van afhankelijk en onderdanig gedrag. Men is bang om zelf beslissingen te moeten nemen. Voor alledaagse besluiten wordt advies en steun van anderen gevraagd. Ook iets zelfstandig ondernemen roept weerstand op. Zonder anderen voelt men zich ongemakkelijk en hulpeloos. Er is een groot gebrek aan zelfvertrouwen. Na een verbroken relatie wordt er direct gezocht naar een nieuwe steun en toeverlaat. Ook heeft men snel het gevoel aan zijn of haar lot te worden overgelaten. Vijf van de genoemde factoren moeten sterk aanwezig zijn voor de diagnose afhankelijke persoonlijkheidsstoornis.
Iemand met een dwangmatige persoonlijkheidsstoornis vertoont extreem perfectionistisch en inflexibel gedrag. Hoe goed een prestatie ook is, deze is nooit goed genoeg. Iemand met een dwangmatige persoonlijkheidsstoornis heeft de behoefte almaar te ordenen, legt de nadruk op onbelangrijke bezigheden en details, maakt lijstjes en hanteert veelal strakke normen. Niets wordt uit handen gegeven en samenwerking met anderen verloopt moeilijk. Alles moet perfect gebeuren of anders niet, er bestaat geen tussenweg. Werk wint het van ontspanning. Het nemen van beslissingen wordt vaak uitgesteld.
Als vier van de genoemde factoren in sterke mate aanwezig zijn, kan men spreken van een dwangmatige persoonlijkheidsstoornis.
Ontstaan
Bij het ontstaan van een ontwijkende persoonlijkheidsstoornis kunnen biologische factoren een rol spelen. Zo kan het autonome zenuwstelsel eerder geactiveerd worden, waardoor iemand eerder angstig of gespannen is. Ook afwijkingen in de verwerking van informatie door de hersenen kunnen meespelen. Verder zullen mensen die introvert zijn eerder een ontwijkende persoonlijkheidsstoornis ontwikkelen dan anderen. Psychologische mechanismen spelen ook mee. Kinderen die veel gekleineerd, bekritiseerd of afgewezen zijn door hun ouders, zullen deze persoonlijkheidsstoornis eerder ontwikkelen. Verder leidt een zelfafwijzende houding makkelijk tot nieuwe afwijzingen en het vermijden van contacten. Ook kan ontwijkend gedrag een reactie zijn op emotionele of lichamelijke handicaps die de kans op afwijzing door anderen verhogen (zoals stotteren, blindheid of gezichtsafwijkingen).
De ontwikkeling van een afhankelijke persoonlijkheidsstoornis kan beïnvloed zijn door enkele biologische factoren als de aanleg voor snel angstig of somber worden en een passieve manier van reageren als gevolg van lichamelijke kenmerken (zoals snel vermoeid raken) of temperament (zacht, vriendelijk, toegevend). Ook psychosociale factoren spelen een rol, zoals een overbeschermende opstelling van ouders; positieve reacties van ouders op afhankelijk gedrag en negatieve reacties op ondernemend gedrag; ingrijpende ziekten of lichamelijke handicaps in de vroege jeugd; een broer of zus die veel assertiever is of juist een probleemzoeker. Hierdoor komt iemand eerder in de rol van het 'zwakkere' of juist het 'goede' kind.
Factoren die bijdragen aan de ontwikkeling van een dwangmatige persoonlijkheidsstoornis kunnen zijn: de verstoring van de ontwikkeling van een gezonde zelfstandigheid door een afstandelijke, kritische of erg strenge opstelling van ouders; een omgeving waarin de nadruk sterk ligt op verantwoordelijkheidsgevoel en schuld en er weinig ruimte is voor rebellie en spel. Sociale of maatschappelijke normen, zoals hard werken, succesvol zijn en 'altijd doorgaan', kunnen een dwangmatige aanleg versterken.
Behandeling en extra informatie:
Voor hulp advies en informatie bel, mail of chat met Korrelatie.
