Verwerking van oorlogservaringen
Typering
Een oorlog grijpt diep in in de levens van alle betrokkenen: soldaten, verzetsmensen, gevangenen en burgers. Hoe verschillend de ervaringen ook zijn, velen houden er hun leven lang moeite mee. Het enorme leed dat mensen elkaar aandoen en de onmacht om dat te voorkomen, blijken uiterst moeilijk te verwerken. In Nederland speelt vooral de Tweede Wereldoorlog een rol. Ruim zestig jaar na het einde van de oorlog lijden veel mensen nog steeds, soms meer dan ooit, onder de gevolgen ervan.
Deze tekst kan worden gelezen in samenhang met de dossiers over ‘Rouw’ en ‘Verwerking van schokkende ervaringen’.
Kenmerken
Alle oorlogen hebben vergelijkbare effecten op de mensen die erin betrokken worden. In Nederland hebben we vooral te maken met de effecten van de Tweede Wereldoorlog. De meeste mensen die in 1942 of eerder zijn geboren, hebben bewuste herinneringen aan die tijd. Maar ook jongere mensen die tijdens of na de oorlog zijn geboren, hebben de invloed ervan ondervonden: denk alleen maar aan de hongerwinter. Lang niet iedereen die de oorlog heeft meegemaakt, lijdt daar langdurig onder.
Anderen zijn wél emotioneel uit evenwicht gebracht. Zij worden oorlogsgetroffenen genoemd. Hun herinneringen zijn als een zware last, die hun leven sterk beïnvloedt. Veel mensen krijgen spanningsklachten: ze slapen slecht, hebben nachtmerries, zijn nerveus, hebben hoofdpijn, kunnen zich slecht concentreren. Vaak is het verleden (bij vlagen of voortdurend) ook terug te vinden in het gedrag: mensen zijn bijvoorbeeld overdreven bezorgd, opvliegend, waakzaam of achterdochtig, vertellen steeds dezelfde verhalen, hebben moeite met autoriteit. Dit gedrag wordt lang niet altijd in verband gebracht met het verleden. Aan de buitenkant is moeilijk te zien wat er innerlijk gaande is, en de betrokkene heeft het zelf vaak niet eens in de gaten.
Toch kan het gebeuren dat, door een bepaalde gebeurtenis of doordat het gewoon te machtig wordt, alle onverwerkte emoties naar buiten komen. Dat kan sluipend gaan, maar het kan iemand ook plotseling overspoelen. Vele jaren na de oorlog kunnen mensen opeens in beslag worden genomen door het verleden, in de problemen raken, depressief worden. Het verleden is weer onvermijdelijk aanwezig. Het is heel verschillend hoe zich dat uit, iedereen draagt een oorlogsverleden weer anders met zich mee.
Ook partners en kinderen van oorlogsgetroffenen ondervinden gevolgen van de oorlog, ook al hebben zij er niets van meegemaakt. Het dramatische verleden van hun partner of familielid beïnvloedt hun leven. Veel partners en kinderen beseffen pas na jaren hoezeer de oorlog ook hun leven heeft beïnvloed.
Verder zijn er in ons land circa 65.000 vluchtelingen en asielzoekers, die vaak ook het oorlogsgeweld in hun land ontvlucht zijn. Alles bij elkaar zijn er dus veel mensen met oorlogservaringen, die daar vroeger of later last van kunnen krijgen.
Ontstaan
Hoeveel nasleep iemand van een oorlog ondervindt, hangt in de eerste plaats af van de opgedane ervaringen. Veel Nederlanders hebben in de tweede Wereldoorlog wel vervelende dingen meegemaakt, maar zijn daardoor niet echt geschokt. Hun leven en dat van hun naasten werden meestal niet rechtstreeks bedreigd, of hoogstens een enkele keer. Er was wel dreiging, maar die bleef doorgaans toch op enige afstand. Heel anders was dat bijvoorbeeld voor soldaten, verzetsmensen, joodse Nederlanders of Nederlanders in Indonesië, die langdurig onder dreiging hebben geleefd.
Hoe de ervaringen ingrijpen, hangt ook af van de levensfase. Naarmate iemand geestelijk volwassener is, en meer op eigen benen staat, laten de gebeurtenissen zich beter verwerken. Je persoonlijkheid is al gevormd, en daardoor kun je de situatie beter overzien, kun je beter kiezen hoe je zult handelen en kun je ook beter relativeren.
Een belangrijke factor bij het ontstaan van verwerkingsproblemen zijn de keuzen waarvoor mensen hebben gestaan. Want mensen ondergíngen de gebeurtenissen niet alleen, zij speelden er zelf ook een rol in. Achteraf kunnen zij dan met hun geweten in de knoop komen. Ze vragen zich af of ze wel juist hebben gehandeld, of ze meer hadden moeten doen voor anderen. Schuldgevoelens komen na een oorlog veel voor.
Mensen kampen vaak met tegenstrijdige gevoelens over wat er gebeurd is en over hun eigen aandeel daarin. Zo'n mengeling van emoties is onoverzichtelijk en moeilijk te overwinnen.
Na de oorlog zijn veel ervaringen verdrongen. Dat is begrijpelijk, want iedereen wilde die vreselijke tijd graag achter zich laten. Mensen wilden het liefst vergeten en een nieuw leven opbouwen. Er werd nauwelijks gesproken over wat mensen hadden doorstaan en hoe ze daar nu mee omgingen. En dus bleven veel ervaringen onverwerkt. Dit geldt ook voor de recente geschiedenis.
Bij de VN-soldaten in Srebrenica was vooral de grote onduidelijkheid wat betreft hun verantwoordelijkheden in het drama de oorzaak van groot psychisch lijden. Velen van deze VN-militairen hebben van deze zeer traumatische gebeurtenis tot op de dag van vandaag psychische en lichamelijke klachten. Ze lijden onder andere aan een PostTraumatische Stress-Stoornis (PTSS).
Behandeling en extra informatie:
Voor hulp advies en informatie bel, mail of chat met Korrelatie.
